Supuzzle. Matematikako irakasleari galdetu.

http://www.arandomgame.com/index.php?game_id=899

AZKARRAK GARA?

HOBERENAK

A BEAUTIFUL MIND

DSM IV KONTSULTATZEKO HELBIDE BATZUK

http://personal.telefonica.terra.es/web/psico/dsmiv.html

http://www.eutimia.com/dsm4/

http://www.cepvi.com/DSM/indice.shtml

Índice

Trastornos de inicio en la infancia, la niñez o la adolescencia

Retraso mental

• F70 Retraso mental leve.
• F71 Retraso mental moderado.
• F72 Retraso mental grave.
• F73 Retraso mental profundo.
• F79 Retraso mental de gravedad no especificada.

Trastornos del aprendizaje

• F81.0 Trastorno de la lectura
• F81.2 Trastorno del cálculo
• F81.8 Trastorno de la expresión escrita

Trastorno de las habilidades motoras

• F82 Trastorno del desarrollo de la coordinación.

Trastornos de la comunicación

• F80.1 Trastorno del lenguaje expresivo
• F80.2 Trastorno mixto del lenguaje receptivo-expresivo
• F80.0 Trastorno fonológico
• F98.5 Tartamudeo

Trastornos generalizados del desarrollo

• F84.0 Trastorno autista
• F84.2 Trastorno de Rett
• F84.3 Trastorno desintegrativo infantil
• F84.5 Trastorno de Asperger

Trastornos por déficit de atención y comportamiento perturbador

• Trastorno por déficit de atención con hiperactividad:
  • F90.0 Tipo combinado
  • F90.8 Tipo con predominio del déficit de atención
  • F90.0 Tipo con predominio hiperactivo-impulsivo
• F91.8 Trastorno disocial
  • F91.3 Trastorno negativista desafiante

Trastornos de la ingestión y de la conducta alimentaria de la infancia o de la niñez

• F98.3 Pica
• F98.2 Trastorno de rumiación
• F98.2 Trastornos de la ingestión alimentaria de la infancia o de la niñez

Trastornos de tics

• F95.2 Trastorno de la Tourette
• F95.1 Trastorno de tics motores o vocales crónicos
• F95.0 Trastorno de tics transitorios

Trastornos de la eliminación

• Encopresis:
  • F98.1 Con estreñimiento e incontinencia por rebosamiento
  • F98.1 Sin estreñimiento ni incontinencia por rebosamiento
    
• F98.0 Enuresis (no debida a una enfermedad médica)

Otros trastornos de la infancia, la niñez o la adolescencia

• F93.0 Trastorno de ansiedad por separación
• F94.0 Mutismo selectivo
• F94.2 Trastorno reactivo de la vinculación de la infancia o la niñez
• F98.4 Trastorno de movimientos estereotipados
  

Delirium, demencia, trastornos amnésicos y otros trastornos cognoscitivos

Delirium

• F05.0 Delirium debido a...(indicar enfermedad médica)
• Delirium inducido por sustancias
• Delirium por abstinencia de sustancias
• Delirium debido a múltiples etiologías

Demencia

• F00.0 Demencia tipo Alzheimer, de inicio temprano:
  • Con delirium
  • Con ideas delirantes
  • Con estado de ánimo depresivo
  • No complicada
• F00.1 Demencia tipo Alzheimer, de inicio tardío:
  • Con delirium
  • Con ideas delirantes
  • Con estado de ánimo depresivo
  • No complicada
• F01 Demencia vascular:
  • Con delirium
  • Con ideas delirantes
  • Con estado de ánimo depresivo
  • No complicada
• F02 Demencia debida a otras enfermedades médicas
• Demencia persistente inducida por sustancias
• Demencia debida a múltiples etiologías

Trastornos amnésicos

• F04 Trastorno amnésico debido a ...(indicar enfermedad médica)
• Trastorno amnésico persistente inducido por sustancias.
  

Trastornos mentales debidos a enfermedad médica, no clasificados en otros apartados

• F06.1 Trastorno catatónico debido a ... (indicar enfermedad médica)
• F07.0 Cambio de personalidad debido a ...(indicar enfermedad médica)
  

Trastornos relacionados con sustancias

Trastornos relacionados con sustancias

• Criterios para la dependencia de sustancias
• Criterios para el abuso de sustancias
• Criterios para la intoxicación por sustancias
• Criterios para la abstinencia de substancias
  

Trastornos relacionados con el alcohol

• Trastornos por consumo de alcohol:
  • F10.00 Criterios para la intoxicación por alcohol
  • F10.3 Criterios para el abstinencia de alcohol

Trastornos relacionados con alucinógenos

• Trastornos por consumo de alucinógenos:
  • F16.0 Criterios para la intoxicación por alucinógenos
  • F16.70 Trastorno perceptivo persistente por alucinógenos (Flashbacks)

Trastornos relacionados con anfetaminas (o sustancias de acción similar)

• Trastornos por consumo de anfetaminas:
  • F15.00 Criterios para la intoxicación por anfetaminas
  • F15.3 Criterios para la abstinencia de anfetaminas

Trastornos relacionados con cafeína

• F15.00 Criterios para la intoxicación por cafeína:

Trastornos relacionados con cannabis

• Trastornos por consumo de cannabis:
  • F12.00 Criterios para la intoxicación por cannabis

Trastornos relacionados con cocaína

• Trastornos por consumo de cocaína:
  • F14.00 Criterios para la intoxicación por cocaína
  • F14.3 Criterios para la abstinencia de cocaína

Trastornos relacionados con fenciclidina (o sustancias de acción similar)

• Trastornos por consumo de fenciclidina:
  • F19.00 Criterios para la intoxicación por fenilcidina

Trastornos relacionados con inhalantes

• Trastornos por consumo de inhalantes:
  • F18.00 Criterios para la intoxicación por inhalantes

Trastornos relacionados con nicotina

• Trastornos por consumo de nicotina:
  • F17.3 Criterios para la abstinencia de nicotina

Trastornos relacionados con opiáceos

• Trastornos por consumo de opiáceos:
  • F11.00 Criterios para la intoxicación por opiáceos
  • F11.3 Criterios para la abstinencia de opiáceos

Trastornos relacionados con sedantes, hipnóticos o ansiolíticos

• Trastornos por consumo de sedantes, hipnóticos o ansiolíticos:
  • F13.00 Criterios de intoxicación por sedantes, hipnóticos o ansiolíticos
  • F13.3 Criterios de dependencia de sedantes, hipnóticos o ansiolíticos

Esquizofrenia y otros trastornos psicóticos

Esquizofrenia

• F20.0 Tipo paranoide
• F20.0 Tipo desorganizado
• F20.2 Tipo catatónico
• F20.3 Tipo indiferenciado
• F20.5 Tipo residual

F20.8 Trastorno esquizofreniforme

F25 Trastorno esquizoafectivo

• F25.0 Tipo bipolar
• F25.1 Tipo depresivo

F22.0 Trastorno delirante

F23.8 Trastorno psicótico breve

• F23.81 Con desencadenante(s) grave(s)
• F23.80 Sin desencadenante(s) grave(s)

F24 Trastorno psicótico compartido

F06 Trastorno psicótico debido a...(indicar enfermedad médica)

• F06.2 Con ideas delirantes
• F06.0 Con alucinaciones

Trastorno psicótico inducido por sustancias

Trastornos del estado del ánimo

Episodio depresivo mayor

• F32 Trastorno depresivo mayor, episodio único
• F33 Trastorno depresivo mayor, recidivante
• F34.1 Trastorno distímico

Episodio maníaco

Episodio mixto

Episodio hipomaníaco

Trastornos bipolares

• F30 Trastorno bipolar I, episodio maníaco único
• F31.0 Trastorno bipolar I, episodio más reciente hipomaníaco
• F31 Trastorno bipolar I, episodio más reciente maníaco
• F31.6 Trastorno bipolar I, episodio más reciente mixto
• F31 Trastorno bipolar I, episodio más reciente depresivo
• F31.9 Trastorno bipolar I, episodio más reciente no especificado
• F31.8 Trastorno bipolar II
• F34.0 Trastorno ciclotímico

F06 Trastorno del estado del ánimo debido a... (indicar enfermedad médica)

• F06.32 Con síntomas depresivos
• F06.32 Con síntomas de depresión mayor
• F06.30 Con síntomas maníacos
• F06.33 Con síntomas mixto

Trastorno del estado del ánimo inducido por sustancias

Criterios para las especificaciones de gravedad/psicosis/remisión para el episodio depresivo mayor actual (o más reciente)

Criterios para las especificaciones de gravedad/psicosis/remisión para el episodio maníaco actual (o más reciente)

Criterios para las especificaciones de gravedad/psicosis/remisión para el episodio mixto actual (o más reciente)

Criterios para la especificación de:

• Cronicidad
• Síntomas catatónicos
• Síntomas melancólicos
• Síntomas atípicos
• Inicio postparto
• Curso longitudinal
• Patrón estacional
• Ciclos rápidos
  

Trastornos de ansiedad

Crisis de angustia (ataque de pánico)

Agorafobia

• F41.0 Trastorno de angustia sin agorafobia
• F40.01 Trastorno de angustia con agorafobia
• F40.00 Agorafobia sin historia de trastorno de angustia

F40.02 Fobia específica

F40.1 Fobia social

F42.8 Trastorno obsesivo-compulsivo

F43.1 Trastorno por estrés postraumático

F43.0 Trastorno por estrés agudo

F41.1 Trastorno de ansiedad generalizada

F06.4 Trastorno de ansiedad debido a enfermedad médica

Trastorno de ansiedad inducido por sustancias

Trastornos somatomorfos

F45.0 Trastorno de somatización

F45.1 Trastorno somatomorfo indiferenciado

F44 Trastorno de conversión

F45.4 Trastorno por dolor

F45.2 Hipocondría

F45.2 Trastorno dismórfico corporal

Trastornos ficticios

F68.1 Trastorno ficticio

Trastornos disociativos

• F44.0 Amnesia disociativa
• F44.1 Fuga disociativa
• F44.81 Trastorno de identidad disociativo
• F48.1 Trastorno de despersonalización

Trastornos sexuales y de la identidad sexual

Trastornos sexuales:

• Trastornos del deseo sexual
  • F52.0 Deseo sexual hipoactivo
  • F52.10 Trastorno por aversión al sexo
    
• Trastornos de la excitación sexual
  • F52.2 Trastornos de la excitación sexual en la mujer
  • F52.2 Trastornos de la erección en el varón
    
• Trastornos del orgasmo
  • F52.3 Trastorno orgásmico femenino
  • F52.3 Trastorno orgásmico masculino

  • F52.4 Eyaculación precoz
    

• Trastornos sexuales por dolor

  • F52.6 Dispareunia (no debida a una enfermedad médica)

  • F52.5 Vaginismo (no debido a una enfermedad médica)

• Trastorno sexual debido a una enfermedad médica

  • N94.8 Deseo sexual hipoactivo en la mujer debido a...

  • N50.8 Deseo sexual hipoactivo en el varón debido a...

  • N48.4 Trastorno de la erección en el varón debido a...

  • N94.1 Dispareunia femenina debido a...

  • N50.8 Dispareunia masculina debida a...

  • N94.8 Otros trastornos sexuales femeninos debidos a...

  • N50.8 Otros trastornos sexuales masculinos debidos a...

• Trastorno sexual inducido por sustancias
  

Parafilias

• F65.2 Exhibicionismo
• F65.0 Fetichismo
• F65.8 Frotteurismo
• F65.4 Pedofilia
• F65.5 Masoquismo sexual
• F65.5 Sadismo sexual
• F65.1 Fetichismo transvestista
• F65.3 Voyeurismo

F64 Trastornos de la identidad sexual

• F64.2 Trastorno de la identidad sexual en niños
• F64.0 Trastorno de la identidad sexual en adolescentes o adultos
  

Trastornos de la conducta alimentaria

F50.0 Anorexia nerviosa

F50.2 Bulimia nerviosa

Trastornos del sueño

Trastornos primarios del sueño:

Disomnias

• F51.0 Insomnio primario
• F51.1 Hipersomnia primaria
• G47.4 Narcolepsia
• G47.3 Trastorno del sueño relacionado con la respiración
• F51.3 Trastorno del ritmo circadiano

Parasomnias

• F51.5 Pesadillas
• F51.4 Terrores nocturnos
• F51.3 Sonambulismo

Trastornos del sueño relacionados con otro trastorno mental

• F51.0 Insomnio relacionado con...
• F51.1 Hipersomnia relacionada con...
  

Otros trastornos del sueño

G47 Trastorno del sueño debido a...

Trastorno del sueño inducido por sustancias

Trastornos del control de los impulsos no clasificados en otros apartados

F63.8 Trastorno explosivo intermitente

F63.2 Cleptomanía

F63.1 Piromanía

F63.0 Juego patológico

F63.3 Tricotilomanía

Trastornos adaptativos

Trastorno adaptativo

Trastornos de la personalidad

F60 Trastorno de la personalidad

F60.0 Trastorno paranoide de la personalidad

F61.1 Trastorno esquizoide de la personalidad

F21 Trastorno esquizotípico de la personalidad

F60.2 Trastorno antisocial de la personalidad

F60.3 Trastorno límite de la personalidad

F60.4 Trastorno histriónico de la personalidad

F60.8 Trastorno narcisista de la personalidad

F60.6 Trastorno de la personalidad por evitación

F60.7 Trastorno de la personalidad por dependencia

F60.5 Trastorno obsesivo-compulsivo de la personalidad

Otros problemas que pueden ser objeto de atención clínica

F54 Factores psicológicos que afectan al estado físico

• Trastorno mental que afecta a una enfermedad médica
• Síntomas psicológicos que afectan a una enfermedad médica
• Rasgos de personalidad o estilo de afrontamiento que afectan a una enfermedad médica
• Comportamientos desadaptativos que afectan a una enfermedad médica
• Respuesta fisiológica relacionadad con el estrés que afecta a una enfermedad médica
• Otros factores psicológicos o no especificados que afectan a una enfermedad médica

Trastornos motores inducidos por medicamentos

• G21.1 Parkinsonismo inducido por neurolépticos
• G21.0 Síndrome neuroléptico maligno
• G24.0 Distonía aguda inducida por neurolépticos
• G21.1 Acatisia aguda inducida por neurolépticos
• G24.0 Discinesia tardía inducida por neurolépticos
• G25.1 Temblor postural inducido por neurolépticos
• G25.9 Trastorno motor inducido por medicamentos no especificado
• T88.7 Efectos adversos de los medicamentos no especificados

Problemas de relación

• Z63.7 Problema de relación asociado a un trastorno mental o a una enfermedad médica
• Z63.8 Problemas paterno-filiales
• Z63.0 Problemas conyugales
• F93.3 Problemas de relación entre hermanos
• Z63.9 Problema de relación no especificado

Problemas relacionados con el abuso o la negligencia (abusos físicos y sexuales)

• T74.1 Abuso físico del niño
• T74.2 Abuso sexual del niño
• T74.0 Negligencia de la infancia
• T74.1 Abuso físico del adulto
• T74.2 Abuso sexual del adulto

Problemas adicionales que pueden ser objeto de atención clínica

• Z91.1 Incumplimiento terapéutico
• Z76.5 Simulación
• Z72.8 Comportamiento antisocial del adulto
• Z72.8 Comportamiento antisocial en la niñez o adolescencia
• R41.8 Capacidad intelectual límite
• R41.8 Deterioro cognoscitivo relacionado con la edad
• Z63.4 Duelo
• Z55.8 Problema académico
• Z56.7 Problema laboral
• F93.8 Problema de identidad
• Z71.8 Problema religioso o espiritual
• Z60.3 Problema de aculturación
• Z60.0 Problema biográfico

ESKIZOFRENIA DUTENEN ARTEAN SUIZIDIO KOPURUA

Eskizofrenia sarritan suizidioarekin erlazionatuta dagoen gaixotasun psikiatriko bat da. Eskizofrenia sufritzen duten gaixoek jende arruntak baino 10-20 aldiz suizidio-arrisku handiagoa dute. Hortaz, eurengan heriotza goiztiarraren arrazoi nagusietakoa suizidioa da. Arrisku hori gizonezko gazteen artean handiagoa da eta, besteen artean ez bezala, adinean aurrera joan ahala murriztu egiten da. Bestalde, gaixo eskizofrenikoen suizidio-arriskua ospitalean dauden bitartean txikiagoa izaten da, baina ospitaletik atera ondoren bikoiztu egiten da. Gaixo eskizofrenikoek modu askoz ere bortitzagoak eta normalean hilkorragoak erabiltzen dituzte beren buruaz beste egiteko.

Gehienetan eskizofrenian bi motatako sintomak agertzen dira: negatiboak (emozio eza, afektibitatea desagertzea, jendearekiko mesfidantza eta erlazio falta...), eta positiboak (haluzinazioak, asaldura, hiperaktibitatea, susmagarritasun paranoikoak...). Sintoma positiboak negatiboak baino nabarmenagoak diren heinean, suizidio-arriskua altuagoa izango da.

Dena den, eskizofreniaren arazo garrantzitsu eta larrienetariko bat ondorengoa da: gaixoak berak ez du bere buruaren gaixotasunaren inolako kontzientziarik. Horregatik, eskizofrenia sufritzen duten gaixoek sendagileekiko joera guztiz negatibo eta mesfidatia dute, eta, horren ondorioz, normalean ez dute laguntza psikiatrikorik eskatuko. Gainera, tratamenduan hasita ere, eskizofrenikoek farmakoak hartu beharra eraso gisa ikusten dute eta, eskuarki, edozein aitzakiaren bidez tratamendua uzten saiatuko dira. Horrela, bere buruaz beste egiteko arriskua areagotzen da, baita bere ingurukoak zauritzeko arriskua ere.

ESKIZOFRENIAREN AURKAKO BOTIKAK

Eskizofrenia populazioaren % 1i eragiten dion buruko gaixotasun kronikoa da, eta gaixotasun horren arrisku-faktore handiena da familian gaixotasunak jotako norbait izatea. Horrek adierazten du gaixotasuna biologikoa eta genetikoa dela; baina hain ongi ezagutzen ez diren ingurumen-faktoreek ere eragina dute. Substantzia psikoestimulatzaile batzuk, anfetaminak eta kokaina esaterako, eta beste haluzinogeno batzuk, LSDa edo ketamina, gai dira eskizofreniaren oso antzeko sintomak eragiteko. Horregatik, substantzia horien garun-ituen azterketa garrantzitsua ari da izaten eskizofreniaren neurobiologiara hurbiltzeko. Hain zuzen ere, itu horien azterketatik abiatuta egin du UPV/EHUko ikertzaileak dituen nazioarteko ikertzaile talde batek Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa. Ikerketa horretan aurkitu dute LSDarekin eta antzeko beste substantzia batzuekin jarduera haluzinogenoa eragiten duen 5-HT2A errezeptoreak —serotonina neurotransmisorearen errezeptoreak— eta beste errezeptore batek —mGluR2 errezeptoreak— elkarri eragiten diotela. Aurkikuntza horrek eskizofreniaren aurkako botikak garatzeko bide berri bat irekitzen du.

Eskizofrenia duten gaixoetan 5-HT2A errezeptorearen estatusa eta tratamendu antipsikotikoaren aurrean ematen duen erantzuna aztertzen ditu Nature-n argitaratutako lanak (“Identification of a serotonin/glutamate receptor complex implicated in psicosis”). Eta frogatu dute 5-HT2A errezeptoreak mGluR2 glutamato neurotransmisorearen errezeptorearekin batera lan egiten duela, modu koordinatuan, eta bi errezeptoreak zelula berdinetan espresatzen direla.

Lanak frogatzen du bi errezeptoreek dimeroak osatzen dituztela neuronetan —hau da, bien artean unitate funtzional bat osatzen dute—, eta elkarri modu negatiboan eragiten diotela zelula-seinalizazioan eta sagu transgenikoen portaeran. Egituraz eta funtzioz hain desberdinak diren neuroerrezeptore horien dimerizazioak suposatzen du errezeptoreetako bat botiken bidez estimulatzean beste errezeptorearen seinale zelularrean eta neuronalean eragiten dela. Horrek esan nahi du, batetik, mGluR2 errezeptorea estimulatzen duten botikek eta drogek 5-HT2A errezeptoreak inhibitzeko antipsikotiko gisa joka lezaketela. Bestetik, dimerizazioak susmoa piztu zuen eskizofrenia duten gaixoetan 5-HT2A errezeptorearen hiperaktibotasunarekin batera mGluR2 errezeptorearen jarduera txikiago bat gerta zitekeela. Ikerketa honek bi hipotesi horiek frogatzen ditu, eta mGluR2-a aktibatzen duten substantziak garatzeko eta eskizofreniaren tratamendu gisa erabiltzeko bidea irekitzen du.

Una Mente Maravillosa [ A BeautifuL MinD]

Título en Latinoamérica: Una mente brillante.
Titulo Original: A beautiful mind
Dirección: Ron Howard.
País: USA.
Año: 2001.
Duración: 134 min.
Interpretación: Russell Crowe (John Nash),
Ed Harris (Parcher),
Jennifer Connelly (Alicia Nash),
Christopher Plummer (Dr. Rosen),
Paul Bettany (Charles),
Adam Goldberg (Sol),
Josh Lucas (Hansen),
Vivien Cardone (Marcee),
Anthony Rapp (Bender),
Jason Gray-Stanford (Aisnely),
Judd Hirsch (Helinger),
Austin Pendleton (Thomas King).

Guión: Akiva Goldsman;
basado en el libro de Sylvia Nasar.
Producción: Ron Howard y Brian Grazer.
Música: James Horner.
Fotografía: Roger Deakins.
Montaje: Daniel P. Hanley y Mike Hill.
Diseño de producción: Wynn Thomas.
Dirección artística: Robert Guerra.
Vestuario: Rita Ryack.
Decorados: Leslie E. Rollins.


SINOPSIS
Una mente maravillosa es un drama intensamente humano sobre un auténtico genio, está inspirado en la vida del matemático John Forbes Nash Jr. El atractivo y altamente excéntrico Nash hizo un descubrimiento asombroso al comienzo de su carrera y se hizo famoso en todo el mundo. Pero su fulgurante ascenso a la estratosfera intelectual sufrió un drástico cambio de curso cuando la brillante mente de Nash se vio atacada por la esquizofrenia. Enfrentándose a un reto que hubiera destruido a cualquier otro, Nash luchó por recuperarse con la ayuda de su devota esposa Alicia. Tras varias décadas de penalidades logró superar su tragedia y recibió el premio Nobel en el año 1994. Hoy en día Nash es un leyenda viviente que sigue entregado a su trabajo.

JohN ForbeS NasH

John Forbes Nash Jr. 1928ko ekainaren 13an jaio zen Virginian. Ekonomia Nobel saria jaso zuen 1994an bere Jokoen teoria eta negoziaketen prozesuagatik, Reinhard Selten eta John Harsanyirekin batera.

Oso mutil bakartia izan zen, bera zituen lagun bakarrak liburuak zirelako. Oso txikia zenetik bere portaeran erakutsi zuen bere adimen ahalmena eta beste pertsonekin harremanak izateko zituen arazoak. Bere bizitzan zehar oso berezitasun garrantzitsua izan zuen, egozentrismo oso handia zuen eta honek ez zion uzten beste gizakiak ulertaraztea. 14 urte zituenean oso ikusgaitasun handia izaten hasi zen matematiketarako eta kimikarako. 1945eko ekainean ingenieriko ikasketak egiten hasi zen eta bere matematikako irakasleak bere adimenaz jabetu zen eta matematiketan bereiztea sinestarazi zuen eta 1948an Princtonen ikasketak hasi zituen, bere irakaslearen gomendio gutuna bakarrik esaten zuen: Buruargi ezin hobea da!
Nash bere ikasle batekin, Alicia Larderekin, ezkondu zen eta ezkondu eta urte bat geroago eskizofrenia diagnostikatu zioten. 1959an bere gaixotasunagatik internatuta geratu zen eta hortik hilabete gutxi batzuk pasatu ondoren bere semea John Charles Martin jaio zen. Nash eta Alicia 1963an banandu ziren. 1994an John Nash Nobel zaria irabaz izuen eta hortik aurrera Aliciarekin bueltatu zen eta 2001an berriz ezkonduz iren.

John Nashi buruz, pelikula bat egin zen 2001ean “ A beautiful mind” ( Una mente maravillosa) non Rusella Crowe Nashen papera egiten duen. Pelikula hau 4 Oscar irabazi zituen.

EsKiZoFreNia

EsQuIzOfReNia

La esquizofrenia es un trastorno fundamental de la personalidad, una distorsión del pensamiento. Los que la padecen tienen frecuentemente el sentimiento de estar controlados por fuerzas extrañas. Poseen ideas delirantes que pueden ser extravagantes, con alteración de la percepción, afecto anormal sin relación con la situación y autismo entendido como aislamiento.
El deterioro de la función mental en estos enfermos ha alcanzado un grado tal que interfiere marcadamente con su capacidad para afrontar algunas de las demandas ordinarias de la vida o mantener un adecuado contacto con la realidad. El psicótico no vive en este mundo (disociación entre la realidad y su mundo), ya que existe una negación de la realidad de forma inconsciente. No es consciente de su enfermedad.
La actividad cognitiva del esquizofrénico no es normal, hay incoherencias, desconexiones y existe una gran repercusión en el lenguaje, pues no piensa ni razona de forma normal.
El comienzo de la enfermedad puede ser agudo, es decir, puede comenzar de un momento para otro con una crisis delirante, un estado maníaco, un cuadro depresivo con contenidos psicóticos o un estado confuso onírico. También puede surgir de manera insidiosa o progresiva.
La edad de inicio promedio es en los hombres entre los 15 y los 25 años, y en las mujeres entre los 25 y los 35 años. No obstante puede aparecer antes o después, aunque es poco frecuente que surja antes de los 10 años o después de los 50 años.
La prevalencia de esta enfermedad se sitúa entre el 0'3% y el 3'7% dependiendo de la zona del mundo donde estemos. Se ha observado una cierta prevalencia hereditaria, si uno de los padres padre padece esquizofrenia el hijo tiene un 12% de posibilidades de desarrollar dicho trastorno y si ambos son esquizofrénicos el niño tiene un 39% de probabilidades. Un niño con padres sanos tiene un 1% de posibilidades de padecer este trastorno, mientras que un niño con un hermano con este desorden tiene un 8% de probabilidades. Por tanto las causas de la esquizofrenia son tanto bioquímicas como ambientales.
La esquizofrenia se puede presentar principalmente asociada a los Trastornos Relacionados Sustancias. Del 30 al 40 % de los esquizofrénicos presenta problemas de abuso de alcohol; el 15-25 % problemas con el cannabis; del 5 al 10 % abusa o depende de la cocaína. También se incluye el abuso de nicotina, muy frecuente en estos pacientes. Las drogas y el alcohol permiten reducir los niveles de ansiedad y la depresión provocados por la esquizofrenia.




[Barkatu, ezin izan dut euskaraz aurkitu]

HIZTEGIA

ZIANOSI: Tegumentuetako (bereziki azazkal, belarri eta ezpainetako) kolore urdina, odolean 100ml-ko 5 gramo homoglobina baino gutxiago dagoenean agertzen dena.

IATROGENIKO: Izond. MED. Iatrogeno.

IATROGENO: Izond. MED. Gaixoarengan tratamenduak edo medikamentuek eragindako egoer-aldaketa oro.


Ainhoa

MARTXOAK 8

Aritz Larrinaga

MARTXOAK 8

"Berdintasuna hire eskubidea dun"

"Biharko berdintasuna gaurtik hasita"

"Hara igotzen hasiak gara"

"Bortxakeria gehiagorik ez"

"No más violencia contra las mujeres: guztion artean amaiera eman behar diogu honi"

"Lan banaketaren alde"

"Diferentziarik bai? Besterik?"

"Guztion artean munduari soinu ederragoa atera"

"Denak nigan daude"
"Yo soy todas ellas"

ADIMENA

AURKIBIDEA 4.1. AURRETESTA 4.2. GALDE-SORTA 4.3. ZER DA ADIMENA? 4.4. ADIMENAREN ANALISI FAKTORIALA 4.4.1. Charles Spearman 4.4.2. L. L. Thurstone 4.4.3. J. P. Guilford 4.5. ADIMENAREN IKUSMOLDE EBOLUTIBOA: J. PIAGET 4.5.1. Aldi sentso-motorea 4.5.2. Operazio zehatzen aldia 4.5.3. Operazio formalen aldia 4.5.4. Garapenaren faktoreak 4.6. PROBLEMEN EBAZPENA 4.7. ADIMENAREN NEURKETA 4.7.1. Adimen-kozientea (I.K.) 4.7.2. Adimen-testak 4.8. HERENTZIA VS. INGURUNEA 4.9. ADIMEN-URRITASUNA 4.10. ADIMEN-ABERASTASUNA 4.11. BUKAERAKO IHARDUERA Ikasgai hau ez dago zuen liburuan. Egin klik lotura honetan deskargatzeko: ADIMENA

GOGORATU

Ikas-unitate honetan filma hau ikusiko dugu. Amnesia zer den ulertzeko oso egokia delako. Alfred Hitchcok-ek 1945ean zuzendu zuen Spellbound izeneko pelikula hau. Gregory Peck (Edwardes Doktorea) eta Ingrid Bergman (Constance Petersen) dira protagonistak. Terapia moduan psikoanalisia erabiliko dute eta hipnosi saio bat ikusiko dugu. Psikoanalisia oso garrantzitsua da pelikula honetan eta ametsen interpretazioa, Dali-k egindako irudi batzuekin erlazionatuko du Hitchcok-ek filmaren momenturik inportanteenean klimaxa lortzeko.
Pelikula honi buruzko informazio gehiago eskuratzeko, esteka honetan sakatu:
GOGORATU

LANA: Pelikula honi buruzko lan bat egin behar duzue. Protagonistak duen oroimenaren nahastea eta nahastearen ezaugarriak aipatzea derrigorrezkoa izango da.

GIDOIA:
1.- Fitxa teknikoa
2.- Sinopsia
3.- Filma eta oroimena
4.- Dr. Edwardsek (John Ballantinek) dituen ezaugarri psikologikoak hasieran eta bukaeran.
5.- Psikoanalisiaren garrantzia: Teknikak eta metodoak: Asoziazionismoa eta hipnosia.
6.- Protagonistak duen amnesia mota eta ezaugarriak.
7.- Ametsen interpretazioa. Constancek Bullot Doktorearekin eta Martinson Doktorearekin egiten dituenak.
8.- Errudun konplexua eta defentsa mekanismoak.
9.- Pazienteak: Mary (Psikoanalisiak izugarri aspertzen nau). Sr. Gards: Bere aita hil zuela usten duena.
10.- Zuen gogoetak:

Eszena batzuk komentatu: Constancek marra batzuk egiten dituenean mahaiaren gainean.
Anaia hil zuenean.
Constance sinadurak desberdinak direla konturatzen denean.

Esaldiak:
a) "El psicoanalista sólo trata de inducir al paciente a hablar de sus problemas
ocultos para abrir las cerradas puertas de su mente".
b) "Fue mi psicoanalista (Dr. Bullot). Todo psiquiatra tiene que psicoanalizars
antes de dedicarse al psicoanálisis"
c) "Estamos hablando de un esquizofrénico, no de un enamorado"
d) "Fue algo que ocurrió en mi infancia. Ya me acuerdo. Yo maté a mi hermano"
e) "La amnesia es un truco de la mente para no perder la razón. Se esconde algo terrible detrás de una puerta"

11.-Konklusioa

OROIMERA-ri buruzko DEKALOGOA

Zure oroimenari etekinik onena ateratzeko

1. Ikasten hastean saia zaitez DESKANTSATURIK sentitzen.

2. Ikasiberri duzuna ERLAZIONATU aurretik ikasi zenuenarekin.

3. Paperak, apunteak... ANTOLATU.

4. Ikasi LEHENENGOZ eskema eta GERO zehaztasunak.

5. BANATU MATERIA atal esanguratsuetan.

6. Ideiak ULERTU ikasi baino lehen.

7. INTERESA ETA KONZENTRAZIOA ezinbestekoak dira buruz ikasteko.

8. BIRPASATU atal berri bakoitzaren ostean.

9. Ahal dela, erabil itzazu zentzumen guztiak buruz ikastean (hitz egin, entzun, ikusi, idatzi...)

10. ARAU MNEMOTEKNIKOAK erabili buruz ikasi behar duzunean.

"OROIMENA" IKAS UNITATEAREN ESKEMA

Ikas unitatearen eskemarako laburpena

Ikasgai honetako eskema egin behar dugunez, interneten ibili naiz laguntza bila, eta orri honetan laburpen bat aurkitu egin dut. Oinarri moduan erabil dezakegulakoan kopiatu egin dut helbidea, hona hemen: http://koroirastorza.com/PSIKOLOGIA1/PsikologiaEdukiak/Psikologia%204.%20gaia.htm

Guk erabiltzen dugun liburu bera, erabiltzen dute.

Oroimena Zientzia.net-en

Oroimena (Artikulua ikusteko Zientzia.net-en)

	Oroimena
	1996/10/01 | Zupiria Gorostidi, Xabier |

Oroimena ezagutzaren tresnetako bat da, informazioa gorde eta berreskuratzeko balio diguna. Oroimenari esker, ikasi egiten dugu, bai bizitzaren gertaeretatik, bai liburuetatik eta beste hainbat eta hainbat iturrietatik ere bai. Zeintzuk dira oroimena hobetzen laguntzen duten teknikak? Nire borondatearen menpe ote dago oroimen-gaitasuna?

Informazio jakin bat behar dugunean, oroimenean bilatzen dugu eta, irakurleak ongi dakien bezala, batzuetan ez dugu aurkitzen. Hala ere, informazioa ondo gorde badugu, gehienetan erraz aurkituko dugu bilatzen dugun hori. Ahaztu nahiko genituzkeen gauzak edota gertaerak ere badaude eta horiek, tamalez, guk nahi baino gehiagotan etortzen zaizkigu burura. Hori horrela, nahikoa garbi ikusten dugu oroimena, neurri handi batean behintzat, gure nahimenetik kanpo dagoela.

Epe laburrera gordetzen dugun informazioak neuronetan aldaketa funtzionalak sortzen ditu eta erraz ahazten da. Zentzu horretan, mendiko bide-zidorra bezalakoa da: ez du paisajean ia aldaketarik sortzen eta erabiltzen ez bada, desagertzen da. Epe luzera gordetzen dugun informazioak berriz, neuronetan egitura aldaketak sortzen ditu eta ahazten zaila da; errepidea bezalakoa da: paisajean aldaketa sakonak sortzen ditu eta erabiltzen ez bada ere, ez da desagertzen.

Oroimenak funtzionatu ahal izateko, garunak ondo egon behar du. Lasterka egin nahi dugunean, hanketako hezurrek, muskuluek eta nerbioek ongi egon behar dutela gauza jakina da; berdin-berdin oroitzeko: garunak ongi egon behar du, nahikoa heldua eta lesiorik gabe. Haur txikiek, heldugabetasuna dela medio, ibiltzeko gaitasuna poliki-poliki bereganatzen duten bezalaxe, oroimenaren gaitasuna ere astiro-astiro bereganatuko dute; garuna heltzen den neurrian helduko da oroimena ere.

Hanketako hezurren bat hautsi duenak lasterka egiterik izango ez duen modu berean, garunean lesiorik izan duenak baliteke oroimen-gaitasuna behar bezala erabiltzerik ez izatea. Hezurra osatu eta gero, herren geldi gintezke; eta buruko lesioa nahikoa handia izan den kasuetan ere, oroimen-gaitasuna erabat berreskuratzea ere zaila gerta daiteke. Hankarik ez duenak behar bezala ibiltzerik izango ez duen bezala, garunean lesiorik duenak ez du behar bezala oroitzerik izango. Tamalez, egoera hori sarri ematen datrafiko-istripuen ondorioz.

Zaharrei hezurrak “gogortzen” zaizkien bezala, oroimena ere makaldu egiten zaie, arintasuna galdu egiten du. Baina ez dezagun baieztapen horretatik legerik egin; izan ere, zahar guztiei ez zaizkie hezurrak berdin gogortzen eta oroimena ere, ez zaie berdin makaltzen. Zahartzaroa ez da nahikoa arrazoi pertsona bat ohetik jaiki ezinik geratzeko,ezta oroimena galtzeko ere.

Mugitu ezinik geratu den pertsonak gaitzen bat izan duelako da; modu berean, oroimena nabarmenki galtzeko ere, gaixotasunen batek egon behar du tartean, Alzheimer delakoak, kasu (gaixotasun honek neuronak bizkor hiltzea eragiten du eta hortik, beraz, pazienteek pairatzen duten oroimen-galera handia). Gaixotasunen batek eragindako oroimen-galera 65 urtetik gorakoen % 10ak eta 80 urtetik gorakoen % 20ak dute soilik.

Adibide berarekin segituz, pertsona guztiok lasterka egiteko dugun gaitasuna erabat desberdina dela gauza jakina da eta berdin-berdin gertatzen da oroimen-gaitasunarekin: lasterkarako gorputza egokia dutenak errazago moldatuko dira eta jaiotzetik oroitzeko garun egokiagoa dutenek oroitzeko erraztasun handiagoa edukiko dute. Nolanahi ere, jaiotzetikoak ez du gaitasuna erabat baldintzatzen.

Gaitasun fisikoa entrenamenduaren bidez hobe daitekeen bezala, oroimena ere hobe daiteke. Lantxo honetan oroimen-gaitasuna areagotzeko teknika batzuk azalduko ditugu baliogarriak izango zaizkizulakoan. Baina ez gaitezen engaina; norberak bere mugak ditu eta horietatik at ibiltzea ez da posible, asko entrenatuta eta teknika egokiak ezagututaere. Sabino Padillaren begiradapean jarrita eta egunez 16 orduko entrenamenduak eginda ere, Indurainen balentriak egingo zenituzkeela uste al duzu?

Oroimenaren oinarri biologikoa

Azken urteotan lan handia egin da ikerketa-eremu honetan, oroimenaren fisiologia hobeto ezagutzearren. Garuna neurona izeneko zelulez osatuta dago. Neuronek gorputza eta axoi izeneko isats antzekoa dute. Axoiak adar asko ditu eta adar horietako bakoitza harremanetan jar daiteke beste neuronaren batekin sinapsia deritzon egituraren bidez. Gainera, neurona bakoitzarekin beste neurona askoren axoien adarrek egin dezakete sinapsia. Beraz, neurona bakoitzean beste neurona askoren mezuak jaso daitezke eta neurona bakoitzak beste askotan utz ditzake bere mezuak.

Neurona bakoitzeko axoiak beste neurona askorekin egiten du sinapsia; modu berean, neurona bakoitzarekin beste neurona askoren axoiek egingo dute. Ondorioz, zirkuitu askoz osoturiko sare konplexua sortzen da.

Zirkuitu asko sortzen dira modu horretan eta hori dela medio, garuna elkarrekin harremanetan dauden neuronek osatzen duten zirkuitu-sare konplexua da. (Ikus ondoko eskema).

Informazio berria gordetzen dugun bakoitzean, zirkuitu berria irekitzen dugu eta bertan zirkulazioa erraztu egingo da aktibaturiko neuronetan ematen diren aldaketa funtzionalen bidez. Denbora pasatu eta zirkuitu hori erabiltzen ez bada, aldaketa funtzional horiek desagertu eta zirkulazioa lehen bezain zaila gertatuko da, horren ondorioz informazioa ahaztuko dugularik. Bestalde, informazio hori berriro errepasatzen badugu, neurona horien egitura-aldaketak emango dira eta informazioak zantzu iraunkorragoa utziko du; egoera horietan informazioak zantzua utzi duela esaten da, zantzu mnesikoa. (Ikus 10. orriko irudia).

Jaio ondoren neurona gehiago sortzen ez bada, eta egunetik egunera hiltzen zaizkigun neuronak (gure burua ondo zaindu arren, neuronak galdu egiten dira egunero eta ez da berririk sortzen; egunetik egunera, beraz, neurona-kopuru txikiagoa dugu) berritzen ez badira, nola liteke egunetik egunera oroimen-gaitasuna areagotzea? Egunero galtzen badugu ere, neurona asko ditugu eta horiek etengabe sinapsi berriak egiten eta zirkuitu berriak irekitzen dihardute. Neurona-kopurua nabarmenki jaitsi arte beraz, ez da oroimen galerarik sumatzen. Istripu larriren baten ondorioz, alkoholismoak eraginda edota Alzheimer bezalako gaixotasunak jota gertatzen dira galera ikusgarri horiek.

Nola hobetu oroimena?

Noiz esan ohi da pertsona batek oroimen ona duela? Nahi duen informazioa eskuratzen duenean, noski. Hortaz, oroimen-gaitasuna hobetzeko teknikak informazioa eskuragarri edukitzen lagunduko dutenak dira. Horretarako beharrezkoa da informazioa “ondo” gordetzea. Eta zer egin dezakegu hori egiteko?

Hasteko, informazioa errepikatu egingo dugu, zantzua uzten duenez, errepikatu dugun informazio hori galtzea zailago da. Zenbat eta gehiago errepikatu informazioa, eskuragarriagoa izango da (goiko grafikoan informazio jakin bat ez ahazteko, zenbat denboratik behin errepasatu behar den azaltzen da). Bestetik, informazioa ongi antolatu behar da, etxeko armairutan bezalaxe, oroimenean ere gauzak biltegiratzeko irizpideak jarri behar direlako. Ordenadorean lan egiten duzuenok ongi dakizuenez, alferrikakoa da informazioa gordetzea non gordetzen dugun ez badakigu. Horregatik, eskemak egitea oso lagungarria da; ez ahaztu gure buruan ere eskematan gordetzen ditugula gauzak.

Paperean buruan erabili dugun eskema isladatzen dugu eta beraz, informazioa errepasatu nahi dugunean askoz bizkorrago egingo dugu. Askok uste duenaren kontra, beraz, eskemak egitea ez da denbora alferrik galtzea. Nolanahi ere, ez ahaztu bakoitzak bere erara antolatzen duela informazioa eta hortaz, zure eskema oso lagungarria da zuk errepasatzeko, ez edonork. Horrez gain, ikasten duguna dakigunarekin lotzen dugunean, hau da, loturak sortzen ditugunean, gure jakinduriaren sarean integratzen dugu informazio berria. Horrela, informazioa bide gehiagorekin lotzen dugu eta informazio hori eskuratzeko aukera gehiago izango dugu, bide gehiago (ikus 13. orriko irudia).

Batzuetan, guretzat esanahi handirik ez duen informazioa gorde behar izaten dugu (zerrendak, zenbakiak, etab.); informazio hori guretzat esanguratsua den informazio bihurtzen badugu, errazago gordeko dugu eta ondorioz, errazago eskuratu ahal izango dugu. Hain zuzen, horixe da hainbat erregela mnemoteknikoren oinarria.

Goiko irudian ikus dezakezunez, ikasitakoa portzentaia handi batean oroitzeko, lehen errepasoa 10 minutura egin behar da, hurrengoa 24 ordura, hurrengoa astebetera, hurrengoa hilabetera eta hurrengoa 6 hilabetera... Zenbat eta errepaso gehiago egin, hurrengo errepasoaren epea luzeagoa izango da.

Hona hemen, irakurle, teknika horietako batzuk:

• Zerrendako hitzen lehenengo hizkiz esaldi adierazgarriak osatu (adibidez, hezurren zerrendak oroitzeko).
  
• Irudiak imajinatuz, Loci-en metodo ezagunak horretan du oinarria. Horrez gain, marrazkiak ere egin ditzakezu (ikus 13. orriko irudia).
  
• Istorioak asmatu. Norberak, noski, berea sortuko du, adierazgarriak zaizkion kontuez osatuak.
  

Aipatu ditugunez gain, oroimena hobetzeko bide gehiago dago, motibazioa sortzea, adibidez. Jakina denez, jakinmina sortzen diguna oroitzeko joera handiagoa izaten dugu; izan ere, gai horren inguruko informazioa aukera dugun guztietan biltzen saiatzen gara eta, puzzlearekin gertatzen den bezala, zenbat eta pieza gehiago jarrita eduki, orduan eta errazago izango da hurrengo piezak kokatzea. Horrez gain, gure intereseko gauzetara maiz bueltatzen gara eta ondorioz, etengabe berrantolatzen eta errepikatzen dugu informazioa.

Londresko metroaren (munduko lehenaren) planoa. Zenbat eta linea gehiago gurutzatu toki batean, bertara joateko aukera gehiago izango dugu. Ikasitakoa dakigunarekin lotzean, lehendik daukagun sarean integratzen dugu. Era horretan, bide gehiago irekitzen ditugu lehendik daukagun informaziora heltzea erraztuz.

Informazioa guretzat atsegina den zerbait bihur dezakegu (istorioak asmatuz) edota zerbaitek ekarriko dizkigun ondorio onei buruz pentsatu (azterketak prestatzen ari zarela, bereziki lagungarria da hori). Jakina da bestalde, errazago oroitzen ditugula desatseginak diren gauzak atseginak baino eta azken horiek ez atsegina/ez desatsegina baino. Horri esker, guretzat kaltegarriak diren gauzak ondo ikasten ditugu, ez ahazteko moduan. Gustatzen zaizkigun gauzak ere berehala gogoratzen ditugu eta horrek gure portaera erregulatzen du neurri handi batean. Horiek horrela, zergatik ez diozu zure buruari saritxoren bat ematen helburuak lortzen dituzun neurrian? Zalantzarik gabe, motibazioa areagotzeko eta beraz, oroimen-gaitasuna hobetzeko bide egokia da hori.

Istorioak asmatzea Oroimen-gaitasunean eragiten duten faktoreak ikasi behar dituzu, baina gaia aspergarria iruditzen zaizu. Ikasgai horrekin istorio bat asmatzea erabaki duzu: “Liburutegi batean egiten dut lan. Nire lana txukun egin nahi dut eta liburu bat eskatzen didatenean, berehala aurkitu nahiko nuke. Hasteko, liburuak ongi gorde beharko ditut. Gaika antolatuko ditut liburuak eta gai bakoitzaren barruan, berriz, alfabetikoki kokatuko ditut aleak —antolaketa—. Liburutegiko krokis txiki bat egitea ez zait gaizki etorriko, horrela gai desberdinetako liburuak non gordetzen diren jakingo dut-eta —eskema—. Gai beretsuko liburuak elkarren ondoan jarriko ditut; erizaintzakoak medikuntzakoen ondoan, adibidez, eta horien ondoan, biologiakoak, psikologiakoak eta soziologiakoak —loturak—. Beste hizkuntzaren batean dauden liburuen izenburuak itzulita azalean itsatsiko dizkiet—informazioa ulergarriagoa egin—. Horiez gain, lanean ari naizela, bi gauzaz ohartuko naiz: batetik, nire gustuko gaien inguruko liburuak beti errazago aurkitzen ditut —motibazioa— eta bestetik, gehien eskatzen dizkidaten liburuak errazago aurkitzen ditut beti, non dauden bai baitakit —errepasoa—".

Loci-en teknika

Demagun, erosketak egitera zoazenean zerrendak gogoratzeko zailtasunak dituzula. Lanetik ateratzean, esnea, kafea, ogia eta tomateak erosi behar dituzu, baina zerbait ahaztuko zaizun beldur zara. Loci-en teknikari jarraituz, egunero egiten duzun bidean kokatuko dituzu erosi behar dituzun gauzak.

“Lantokitik irteteko orduan, ataria tomatez gainezka dagoela ikusi dut; hainbeste tomate dago atarian, ateratzeko zailtasunak ditudala —tomatea—. Nola edo hala, lortu dut irtetea eta egunero gelditzen naizen semaforoan trafikoa erabat geldirik dago, bide-erdian baserritar batzuk behiak jezten ari direlako —esnea—. Pasatzea lortu dudanean, kafea hartzeko gogoa jarri zait; kafetegi batera sartu eta kafea —kafea— zopekin —ogia— eskatu dudanean, bertan dagoen jende guztia niri begira geratu da”.

Irudietan gure burua azaltzen bada, irudi horiek oroitzea errazagoa da.

Oroimena psikologian

	Alan Baddeley: lan asko egin da oroimenaren oinarri neurokimikoa ulertzen saiatzeko.
	2001/04/01 | Roa Zubia, Guillermo |

Alan Baddeley Bristolgo Unibertsitateko Psikologia Saileko ikertzailea da eta oroimenaren psikologiaren esparruan erreferentea da. Hainbat testuliburu idatzi ditu eta beste hainbatetan argitaratzaile-lanak egin ditu. Duela hogeita bost urte puntako ikertzailea bazen ere, orduan garatutako teoriak berrikusteari ekin zion. Izan ere, Baddeley-k sortutako oroimenaren eredu teorikoak azken bi urteetan ere izan ditu aldaketak.

Zer da oroimena eta psikologian erabiltzen den jarduera-oroimena?

Oro har, oroimena informazioa gordetzeko eta geroago erabiltzeko ahalmena da. Hainbat sistematan bana daiteke. Iraupen handiko oroimena eta jarduera-oroimena terminoak erabiltzen ditugu. Jarduera-oroimena "lanean" ari garen bitartean informazioa kudeatzen duen sistema da. Hainbat osagai ditu: hitz egiteko ahalmenean oinarritutakoa, ikus-ahalmenean oinarritutakoa eta arreta kontrolatzen duen sistema.

Beraz, jarduera-oroimena eta iraupen laburrekoa antzekoak dira?

Hori da. Iraupen laburreko oroimenaren jatorrizko ideiak sistema unitario sinplea zekarren berarekin. Jarduera-oroimena kontzeptu horren bilakaeraren ondorioa da, hots, sistema askoz konplexuagoa.

Oroimen-mota bakoitza garunaren gune jakin batean gordetzen da. Toki horietan garuneko ehuna ezberdina delako antolatzen al da horrela?

Egia da garuneko hainbat gunek hartzen dutela parte. Baina benetan ez dakigu zein den bigarren galderaren erantzuna. Lan asko egin da oroimenaren oinarri neurokimikoa ulertzen saiatzeko eta oraindik eztabaida handiak daude.

Baina kokaturik al dituzue gune horietako bakoitza?

Garunean oroimenaren ezaugarri ezberdinekin zerikusi handia duten hainbat gune dago. Jarduera-oroimena ezker-hemisferioan kokatuta dago. PET esplorazioaren bitartez, bi gune identifikatu ditugu, aldez aurretik postulatu genituen oroimenaren bi alderdirekin lot ditzakegunak. Batak informazioa metatzen du eta bigarrenak entsegu-ekoizpenerako sistema du. Jarduera-oroimena, seguru asko, hizketa ulertzen eta sortzen duten sistemekin lotuta dago.

Oroimena pertsonaren adinarekin aldatzen da. Hori horrela baldin bada, beharrezkoa al da oroimen hori haurtzaroan lantzea?

Aldaketa gertatzen da, bai. Adinean aurrera egin ahala oroimena aldatu egiten da, iraupen handiko oroimena, batez ere. Informazio berria jasotzeko eta metatzeko ahalmena asko aldatzen da. Normalean, haur txikiek beren bizitzako lehen lau edo bost urteetan bizi izan dutena ez dute geroago gogoratuko. Handik aurrera oroimena "eraikitzen" hasten da eta gauzak gogoratzeko ahalmena handitu egiten da. Hogeita hamar eta berrogei urte inguruko adin-tartea da unerik onena oroimen-kontuei dagokienez. Handik aurrera jendearen izenak gogoratzeko ahalmena murrizten doa. Hori da ohiko prozesua.

Ba al dago oroimen hori hobetzeko edo bere horretan luzaroan iraunarazteko metodorik?

Bai, bai. Metodo batzuek gauzak gogoratzen laguntzen dute. Oro har, informazio berria jadanik dakigunarekin lotzen laguntzen dute. Entseguak egitea, dena batera barneratu ordez, informazioa pixkanaka irenstea eta abar gauzak modu eraginkorrago batean ikasteko teknikak izan daitezke. Dena dela, ez dago horrelako errezeta miragarririk. Teknika horiek beti egokiak izango diren segurtasunik ere ez dago. Azken batean, oraindik ez dugu emaitzen ebidentziarik lortu.

Tratatzen diren gaixotasun guztiek al dute fisikoki garunean jatorria?

Baietz uste dut. Baina garunean ez da nahitaez ehun-puskaren bat falta izaten. Prozesu neurokimikoen arazoa izan daiteke.

Test Psikologikoekin batera, gaitzak garunean kokatzeko tomografiak erabiltzen dira.

Neuropsikologoen eskarmentu eta jakinduriak laguntzen al du gaixotasun horiek garunean fisikoki kokatzen?

Bai. Normalean garuna esploratzeko metodoak erabiltzen dira. Gaur egun esploratzeko teknika modernoak garatu dira eta tumoreak, esate baterako, horiekin bilatzen dira. Hala ere, oso baliagarriak suertatzen dira gure analisiak, zerbait gaizki ote dabilen eta non bilatu jakiteko aztarnaren bat izateko. Tekniken konbinazioak ematen du informazio gehiena. Dena dela, pertsona bakoitzaren eta tratamenduaren arabera erabakitzen dira erabili beharreko teknika eta estrategiak.

Zein da zure ekarpenik handiena neuropsikologiaren arloan?

Nire ikerketak jarduera-oroimenari buruzkoak izan dira. Testuliburu-pare bat idatzi dut gai horren inguruan.

Test batzuk ere prestatu dituzu ikerketan erabiltzeko, ezta?

Testak garatzen ditut nire ikerketan lagungarriak izateko. Alde batetik, pazienteek (nolabait izendatze arren) bueltan ikerketatik zerbait jaso dezaten. Asko ikasi dut guzti horretatik. Testek lehendik ez zenekizkien gauza interesgarri asko esaten dizkizute.

Test horiek nolabait kalibratu beharko dituzu. Nola egiten da hori?

Hori da. Egin beharreko zerbait da eta nahiko lan neketsua izaten da. Ehunka pertsona behar izaten dira eta arreta handiz horietako batzuk hautatu behar dira lagin horretan gizartearen esparru guztietako adibideak izateko. Beraz, ikasle soilekin ezin da kalibratu. Adin-aukera osoa eta mota guztietako banakoak sartu behar dira. Azkenik azterketa estatistiko sakona egin behar da. Beraz, lan luzea da.

Zer ezaugarri izan behar du test batek egokia izateko?

Lehenik, neurgarria den zerbait aukeratu beharra dago; oraindik neurtu ez den zerbait izan behar du. Emaitza errepikagarriak eman behar ditu, hau da, testa askotan erabiliz gero emaitza berdinak izan beharko lituzke. Osotasuna izan behar du, hots, ahal dela, marjinatutako talderik izan ez dadin. Bestalde, oso garrantzitsua da testa pazientearentzat erakargarria gertatzea; ez dadila aspergarria izan. Bestela, emaitzak ez dira oso fidagarriak izaten. Azkenik, test on batek egokia izan beharko luke ikerketan nahiz proba klinikoetan erabiltzeko. Baina hori prestatzeak denbora asko eskatzen du. Gainera, dagoeneko test asko dago eta jendeak ez du aldatu nahi izaten.

Ikerketarako testak eta tratamendu klinikoan aplikatzen direnak ezberdinak al dira?

Ezberdinak dira, erabilera klinikoan ez duzulako ikerketan bezainbeste datu jaso beharrik. Ikerketarako test batek potentzialtasun handia baldin badu, erabilera klinikorako garatu nahi izaten da eta, orduan, egokitu egin behar izaten dira.

Alan Baddeley Deustuko Unibertsitatean. (G. Roa Zubia).

Prestatu dituzun testetan gogoratze- eta ezagutze-ahalmenak banatzen dituzu. Zein da ezberdintasuna?

Zerbait ezagutzen duzu, hori ikustean aurretik ikusi duzula dakizunean. Gogoratzeak zerbait erreproduzitzea eskatzen du. Adibidez, nire izena gogoratzeko arazoak dituzunean, nik Baddeley hitza aipatzen badizut, nire izena ezagutu egingo duzu. Gogoratzeak erantzuna ekoitzi beharra eskatzen du.

Bietatik zein da zailagoa?

Normalean, gogoratzea zailago bihurtzen da gauza berdintsuen aurrean jartzen zarenean, baina, oro har, ezagutzea zailagoa da.

Norbait irakurtzen ari denean, zer motatako oroimena ari da lanean? Ikus-ahalmena?

Ez da ikus-ahalmena izaten, mintzamenarekin lotuta dagoena baizik. Zenbat eta azkarrago irakurri, beharbada, hitz bakoitzaren soinuak garrantzia galtzen du. Baina irakurtzen ikasten ari baldin bazara, fonologia zeharo erabakigarria da. Hitzaren soinuak letren eta esanahiaren arteko lotura sortzen laguntzen dizu.

Dena dela, oso azkar irakurtzen duen jendea, begirada orrialdearen toki batean jarrita, orri osoa irakurtzeko gai da. Ez al dago hori ikus-ahalmenarekin lotuta?

Nire ustez, horrelako jendeak salto egiten du eta toki bakoitzean zatiren bat edo beste harrapatzen du, baina ez ditu hitz guzti-guztiak irakurtzen. Informazio asko jaso daiteke guzti-guztia irakurri gabe. Ikus-ahalmena behar dute, baina ez da oroimenaren ikus-ahalmena soilik erabiltzen.

Usaimena eta oroimena

	Arrosaren lurrina eta oroimena
	2007/04/20 | Galarraga Aiestaran, Ana |

	Usainek memoria pizteko eta oroitzapenak azaleratzeko ahalmena dute. Bestalde, loaldian gertatzen diren hainbat prozesu ezinbestekoak dira oroitzapenak iltzatzeko. Zientzialariek ez dute guztiz ezagutzen ez usaimenak ez loak oroimenean duten eragina, baina arlo horretan lan egiten duten neurologo alemaniar batzuek ikerketa interesgarri bat argitaratu dute: ikasten eta lotan ari zirela arrosaren lurrina zabalduta, hainbat boluntarioren oroimena hobetzea lortu dute.

Zientzialariek aspalditik dakite usainek oroimenean eragiten dutela. Science zientzia-aldizkari ospetsuan plazaratu dute ikerketa, eta edonorentzat interesgarria izanagatik, ziur aski are interesgarriagoa izango da ikasleentzat. Hain justu, medikuntza-ikasleekin egin dute esperimentua neurologoek. Ikasleei memoria-joko bat eginarazi zieten ordenagailuan: pantailan agertzen ziren karten kokapena gogoratu behar zuten. Ariketa egiten zuten bitartean, ikasleei arrosaren lurrina helarazi zieten, horretarako jantzita zuten maskararen bidez. Garuna inguruko usainetara laster egokitzen denez eta berehala ohartzeari uzten dionez, lurrina ufaka iristen zitzaien. Ariketa egin eta ordu erdi geroago, ikasleak lotara joan ziren. Loaren fase jakin batean, ikasleen erdiei arrosaren lurrina eman zieten usaintzeko. Besteek usain berezirik gabe egin zuten lo. Hurrengo egunean kartak non zeuden galdetu zieten, eta amets lurrintsuak izan zituztenek kokapenen % 97 gogoratzen zituzten. Arrosa-usainik gabeko gaua igaro zutenek, aldiz, kokapenen % 86 asmatu zituzten. Aldea nabarmena da, eta horrekin frogatu zuten usain batek, kasu honetan arrosa-lurrinak, memoria sendotzeko balio duela. Baina hori ez zen nahikoa; horren atzean dagoen mekanismoa ezagutu nahi zuten ikertzaileek. Loaldi sakonean Loaldian gertatzen diren hainbat prozesu ezinbestekoak dira oroitzapenak gordetzeko. Neurologoen ustez, garunaren zati bat, hipokanpoa, oharrak biltzen dituen koaderno baten antzekoa da. Hor idazten dira egun batean bizitakoak edo ikasitakoak, “garbira pasatu” edo epe luzeko memorian gordetzen diren arte. Hain zuzen, loaldian pizten dira oroitzapen horiek eta pasatzen dira garuneko kortexera. Ikertzaileek bazekiten usainek eragin handia dutela hipokanpoan, eta susmatzen zuten loaldian oroimenak sendotzen lagun zezaketela, baina ez edozein unetan: loaren REM fasean, adibidez, hau da, ametsak egiten diren garaian, usainek ez dute inolako eraginik oroimenean. Hori berri txarra da ikasleentzat: azterketa-garaian hobeto ikasteko arrosa-lurrina erabiltzea ez da erraz-erraza. Baina, behintzat, jakinarazi dute noiz den usaina hartzeko une egokia; antza denez, loaldi sakoneko fasean egiten du lana hipokanpoak, eta orduan aprobetxatu behar da lurrina emateko. Hala, oroitzapenak sendo gordetzen dira epe luzeko memorian. Ikasitakoa epe luzeko memorian gordetzen laguntzen dute usainek. Horixe egin zuten, beraz, ikertzaileek: ikasleek buruan elektrodoak jarrita zituztela egin zuten lo, eta, uhinak aztertuta, ikertzaileek jakin zuten noiz zeuden loaldi sakonean. Une horretan, arrosa-lurrina, ariketa egiten ari zirenean usaindu zuten berbera, eman zieten usaintzeko erdiei. Haiek ez ziren usainagatik esnatu, eta hurrengo egunean ez zuten gogoratzen gauez arrosen usaina hartu zutela. Karten kokapena, ordea, primeran gogoratzen zuten, ezer berezirik usaindu ez zutenek baino % 11 hobeto. Argi dago etxean esperimentua egitea zaila dela, eta, gainera, ez du edozein ikasketa-motatarako balio. Arrosa-lurrina alferrikakoa da, adibidez, pianoa jotzen edo bizikletan ibiltzen ikasteko, hipokanpoak ez baitu parte hartzen jardueren oroimenean. Hala eta guztiz ere, oroimenari eta ikasketari buruzko ikerketan pauso garrantzitsua eman dute Alemaniako neurologoek. Deia-n argitaratua.

PERTZEPZIOA ETA BERRESKURAPENA

NIRE GUSTUKO GALDERAK

Teoria horretan nik azpimarratu egin nituen kontzeptu batzuk, gogora ditzagun: Estimulua, sentsazioa, pertzepzioa, atalasea, Gestalt-en estimuluen lege bateratzaileak...
Animatu zaitezte kontzeptu hauen definizioak ikasten. Blogean eskegita daude gehienak. Lagungarria izango delakoan nago.

DÉJÀ VU

DEFINIZIOA: Memoriak duen flash bat da, zer edo zer jada bizi izan dugula uste dugunean.

ETIMOLOGIA: Ikertzaile frantses batek, Emilie Boirac, honela definitu zuen fenomeno hau, “ikusia” esan nahi duena. Baina hainbat adituen ustez hitz hori desegokia da, beraien esanetan “déjà vecu” deitu behar izango litzatekeelako, hau da, “bizitakoa”.

Ikertzaileek urteak daramatzate “déja vu”-a eragiten duten arrazoiak bilatzen. San Agustinek ere gai honen inguruan aztertu zuen.

Gure burmuinaren akats baten ondorioz gertatzen da eta zenbait ezaugarri ditu:

MOMENTU BATEZ:

Gehienetan segundo gutxi batzuez dirauen esperientzia bat da, nahiz eta bizi duenak luzeagoa balitz bezala sentitu, deserotasun egoeragatik. Baina minutu batzuen ondoren, fenomeno honen bukaerarekin batera, urduritasun edo deserosotasun hori desagertzen da.

Berehala ezagutzen da ikusitakoa edo bizitakoa baina gizabanakoak ezin du une kronologiko batean kokatu. Gainera, gero eta gehiago kokatzea saiatzen denean “déjà vu”-a desagertuz doa.

IKERTZAILEEN AZALPENAK:

Hainbat urtetako ikerketen ondorioz, burmuina aztertzen duten zientifikoek ez dute erabaki zein izan daitekeen fenomeno honen arrazoia.

-Psikoanalisten ustez egunean zehar ditugun ametsen ondorioa da, norbanakoaren fantasia inkontzienteena hain zuzen ere. Gertaera honek garrantzi handia du jasaten duenarentzat, ez da bat-batekoa.

- Psikologo eta neurologoek memoriaren alteraziotzat definitzen dute.

- Ospe gutxiagoa duen beste teoria batek pertzepzioaren alterazio bat dela dio.

- Denboran gauzatutako gertakizunen interpretazio baten akats baten moduan ere onartuta dago. Lehenago sekuentzia bat eta gero beste bat finkatzeko ezintasuna da, hain zuzen ere.

- Zenbait ikerketek adierazi dutenez, atentzio-maila baxua duten pertsonei gertatzen zaie; nekatuta edo estresatuta dauden pertsonei.

BESTE AZALPEN BATZUK:

Ikerketa zientifikoak baztertuz, metafisika, berraragipena eta ezkutaturiko zenbait botererekin zer ikusia duten zenbait teoria ere daude.

- Honen baitan aipagarriena arimaren berraragipenarekin zerikusia duen teoria da. Gizabanakoa ez da gai aurreko bizitzako uneak gogoratzeko, baina zenbait momentu gogora ekar ditzake “déjà vu”-arekin gertatzen den antzera.

- Botere bereziak edukitzearen frogatzat har daiteke. Askotan iragana bizitzearen sinesmena edo ustearen ondorioz etorkizuna ikus daitekeela pentsatu ahal da. Maiz telepatiarekin erlazionatua izan da.

BIBLIOGRAFIA:

http://www.mundogar.com/ideas/reportaje.asp?ID=9853

http://blueteam.forogratis.es/foro/viewtopic.php?t=1961

	Dèjá-vu, dagoneko ikusi izanaren sentipena
	2008/01/30 | Galarraga Aiestaran, Ana |

Dèjá-vu: jakin zerbait erabat berria dela norberarentzat, eta, hala ere, hori bera lehen ere ikusi edo bizi izana sentitzea. Oso sentsazio bitxia da, nolabaiteko egonezina eta harridura sortzen du izan duenarengan; baina, bestalde, nahiko ohikoa da, inkestetan hamarretik zazpik edo gehiagok aitortzen baitute inoiz sentitu dutela.

http://www.zientzia.net/artikulua.asp?Artik_kod=13505